मार्क्सवादी अध्ययता तथा चिन्तक आदरणीय मित्र लेखनाथ न्यौपाने जि द्वारा लिखित”संघर्षको इतिहास”नामक पुस्तक पढी सिध्याइ त्यसबारेमा आफूलाई लागेका कुरा लेखी टोपल्ने धृष्टता गर्दैछु। पुस्तक अध्ययन गर्दै गर्दा के बुझिन्छ भने लेखकले पुस्तक लेख्नुपर्ने कारणबारे चर्चा गर्दै भन्दछन”-आज एक थरी राजनीतिक कार्यकर्ताले पढ्दै पढ्दैनन अर्काथरिले इतिहास पढ्दैनन र अपुरो निष्कर्ष निकाल्छन आज सम्मको राजनीतिक परिवर्तन बिना बलिदान त्यत्तिकै भएको हो,तेस्रोथरी कार्यकर्ता पढ्न खोज्दछन तर आर्थिक समस्या,भाषाको अड्चन र अध्ययन सामाग्रीको अभावमा मेसो मिलाउन जान्दैनन्।

पढ्न खोज्ने कार्यकर्ता एकातिर के पढने र कसरी पढ्ने भन्ने द्विबिधामा परेको देखिन्छ भने अर्कातिर राजनीतिक बिषयका आधारभूत ज्ञान एउटै पुस्तकमा नहुदा धेरै पुस्तक खोज्ने र किन्ने जांगर त्यसै मारेको देखिन्छ।यी सबैलाई मुख्यत आधारभूत तहमा काम गर्ने पार्टीका कार्यकर्ताहरु,क्यामपस पढदै गरेका संगठित युवाहरू र भर्खर संगठित भएका कारखानाका मजदुरहरुलाइ लक्षित गरेर यो पुस्तक तयार भएको हो।”

अध्ययन प्रति रुचि जगाउन र त्यसको महत्व माथी जोड दिदै उनी फेरि भन्दछन-माथिका नेताहरूले नपढे पनि अब खासै अर्थ राख्दैन।तर राजनीतिमा लागेका पछिल्लो पुस्ताले पुस्तक पढेन भने बर्बाद हुन्छ।त्यसकारण राजनीतिको पछिल्लो पुस्तालाइ पढाउने उद्देश्यनै यस पुस्तकको मकसद रहेको छ।

यस हिसाबले पनि भन्न सकिन्छ कि-यो पुस्तक तयार पार्दा लेखकले धेरै सोचिबिचारी खासगरी राजनीति प्रति चासो राख्ने युवा पुस्ता, समाज बिज्ञान र इतिहासबारे थोरबहुत जानकारी राखोस र जीवन जगतलाई हेर्ने दृष्टिकोणबारे दार्शनिक रुपमानै सहि समझ राखोस र आफूमा स्पष्ट होस् सोही आधारमानै घटना प्रक्रियालाई नियालोस,तथ्यको जग आधारमा सत्य अन्वेषणको लागि थप खोज अनुसन्धानमा जुटोस र जांगर देखावस,हावा उपरी,बोक्रे र छिपछिपे होइन भुइंतहमा पुगि बस्तुनिष्ठ ज्ञान हासिल गरोस् समर्थन वा बिरोध जानेर बुझेर मात्र गरोस् हर बिषयमा जिज्ञासा सन्देह प्रश्न र आलोचनात्मक चेतबाट ओतप्रोत होस् ,निरन्तर अध्ययनशिल,सिर्जनात्मक,बिबेकी बनोस् र एउटा देशभक्त जिम्मेवार नागरिकको भूमिका निर्वाह गरोस् भन्नाखातिर लेखकले त्यसबारेमा गम्भीर चिन्ता प्रकट गर्दै पुस्तक लेखनमा समय खर्चेको यसै बुझिन्छ।

पुस्तकको प्रारम्भमानै कार्ल मार्क्स र एङ्गेल्सले के कुन अबस्था र समय चेतनाको जग आधार कम्युनिस्ट घोषणापत्र तयार पारे?पुंजिबाद बिरुद्ध उठेका आन्दोलनको सैद्धान्तिक मान्यता देखापर्न थालेपछि काल्पनिक समाजबादका संस्थापक थोमस मुरलले राज्यको सर्बश्रेष्ठ व्याख्या र युटोपियाको टापुबारे जति मनोरञ्जन त्यतिनै उपयोगी पुस्तक प्रकाशित गरे बापत उनको टाउको काटि लण्डन पुलमा झुन्ड्याएको चर्चा संगै इटालियन राष्ट्रिय आन्दोलन आदर्शबादी नेता तोम्जाजो कम्पानेला,फ्रान्सका दार्शनिकहरु जां मेल्य,फ्रान्सेली दार्शनिक ग्याब्रेलियल माब्ली,सेन्ट साइमन,चाल्र्स फ्युरिय,रबट ओबेनहरु लगाएतका काल्पनिक समाजबादीहरुले आदर्श समाज निर्माणमा पुर्याएको योगदान बिचार र कमजोरी माथी सामान्य चर्चा गरिएको छ। त्यसैगरी पुस्तकमा मार्क्स लेनिन माओको योगदान माथी चर्चा गर्दै बर्ग भनेको के हो? बर्ग उत्पतिका कारणहरु, वर्गसंघर्ष, आत्मसंघर्ष,अन्तरसंघर्ष दुइलाइन संघर्ष,बर्ग बिश्लेषण,पार्टी संगठन,संगठन निर्माणका आधारहरू,सन १८४७मा कम्युनिस्ट लिग निर्माणको उद्देश्य,संगठनका प्रकारबारे पनि चर्चा गरिएको छ।त्यसैगरी कम्युनिस्ट पार्टी कस्तो हुनुपर्छ? सर्बहारा बर्गको पार्टी भनेको के हो र कस्तो हुनुपर्छ?सर्बहारा बर्गको अधिनायकत्व किन आबश्यक पर्दछ?बर्गिय अधिनायकत्व किन आबश्यक पर्दछ? भन्नेबारे पनि विमर्श गरिएको छ।त्यसैगरी पुस्तकमा पार्टी निर्माण आधार सम्बन्धमा मार्क्स,एङ्गेल्स,लेनिन,स्टालिन,खुश्चोबका धारणाहरुबारे उल्लेख गरिएको छ।पार्टी र सत्ता,माओको नौलो जनबाद भनेको के हो?चिनियाँ मोडेलको गाउँबाट शहर घेर्ने दीर्घकालीन जनयुद्ध अनुसार भारत, फिलिपिन्स, मलेसिया,पेरु हुँदै नेपाल समेतमा किन असफल र धक्का ब्यहोर्नु पर्यो?ती देशका घटना अनुभव,किस्सा शृङ्खलाबारे पनि चर्चा गरिएको छ।

त्यसैगरी नेपालमा मदन भन्डारिले जनताको बहुदलीय जनबादको अवधारणा के,कुन अबस्थामा कसरी ल्याए? त्यसको अन्तर्बस्तु भित्र के छ?तत्कालीन नेकपा माओवादीले २१ औ शताब्दीको जनबादको बिकास अबधारणा पारित गरेको र त्यस प्रस्तावमा अन्तर्निहित बिषयबस्तु र आशयभाव मूलत तत्कालीन एमालेको जनताको बहुदलीय जनबादले लिएको अबधारणा संग स्वत मिलेको कुरा पनि पुस्तकमा चर्चा गरिएको छ। त्यसैगरी पुस्तकमा जनबर्गिय संगठनहरु तिनका प्रकार,उद्देश्य,फ्रयाक्सन विधि,रिपोर्टिङ शैली,निर्देशन,अनुगमन र मूल्याकंन गर्ने परिपाटी,संगठनात्मक सिद्धान्त,नेपालमा बर्ग र राज्यसत्ताको उत्पत्तिबारे पनि सामान्य बिमर्श र चर्चा गरिएको छ।त्यसैगरी पुस्तकमा इतिहासको अध्ययन गर्ने बिधि,बिश्व कम्युनिस्ट आन्दोलनलाइ अध्ययन गर्ने क्रममा प्रारम्भ देखि पेरिस कम्युन सम्म,पेरिस कम्युन देखि अक्टोबर समाजबादी क्रान्ति सम्म,अक्टोबर समाजबादी क्रान्ति देखि सर्बहारा सांस्कृतिक क्रान्ति सम्म,सर्बहारा क्रान्ति देखि हालसम्म गरि ४ चरणमा अध्ययन गर्दा कुन कुन देशमा के कस्तो अवस्था र कसरी कम्युनिस्ट आन्दोलन अगाडि बढे?विभिन्न देशका कम्युनिस्ट आन्दोलन अन्तर्गत मूख्यत भारत,इन्डोनेसिया,निकारागुवा,चिली,पेरुको कम्युनिस्ट आन्दोलनको अनुभव,उतारचढाव,देखिएका कमजोरीहरु असफलता र धक्का ब्यहोर्नुपरेको,पार्टीको आन्तरिक मामिलामा देखापरेका बैचारिक मतभिन्नता,अन्तरसंघर्ष,अंतर्विरोध,दुइलाइन संघर्ष,महान बहस,टुटफुट,छिन्नभिन्न,प्रभाव र बिस्तार र त्यसले आन्दोलनमा पारेको प्रभाब,सफलता,असफलताका परिणामहरु,कमजोरी,ती अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवका घटना प्रबृत्तबाट पाठ सिक्दै आगे नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई कसरी जिबन्त,चुस्त,दुरुस्त, समयानुकूल र प्रभावकारी हिसाबले जनताको घर आंगनमा लैजान सकिन्छ भन्नेबारेमा पनि पुस्तकमा बिहंगम र घनिभुत छलफल,विमर्श गर्ने कोशिस गरिएको छ।

आजको बदलिँदो परिवेश र समय चेतनामा मार्क्सबादको आशयभावलाई कसरी बुझ्ने र नेपालको सन्दर्भमा लागू गर्ने?नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनको इतिहास,पृष्ठभूमि,स्थापना,क्रान्तिकाल,संशोधनबादको बोलवालाको अबधी,टुटफुट र बिभाजनको अबधी,कम्युनिस्ट आन्दोलनका विभिन्न धाराहरु गरि ६ चरणमा बिभाजन गर्दै त्यसबारेमा बिमर्श एबम चर्चा गरिएको छ।त्यसैगरी पुस्तकमा नेपाली जनयुद्ध के थियो?त्यसको बैचारिक राजनीतिक र योजनागत पक्ष,रणनीतिक र कार्यनैतिक चरणहरु,जनयुद्धका सैद्धान्तिक प्रतिबद्धताहरु,जनयुद्धको तयारी र थालनिको नेतृत्व,जनयुद्ध उठान गर्नुको मूख्य उद्देश्य,जनयुद्ध तयारीका कामहरू,लक्ष्य किटान,विभिन्न समयमा गरिएका निर्णयहरु,सशस्त्र बिद्रोहको क्रममा सरकारी पक्ष संग गरिएका पहिलो,दोस्रो वार्ताकाल,रुकुम चुनवाङ बैठकका निर्णयहरु,रोल्पामा भएको माओवादी एमाले सहमति,सात राजनीतिक दल र माओवादी बिच भारतको दिल्लीमा भएको १२ बुदे समझदारी,८ बुदे सहमति,पोलिटब्युरो सदस्य यान प्रसाद गौतम उर्फ आलोकको मृत्यु स्वभाबिक कि अस्वभाविक?यस सम्बन्धमा पनि चर्चा गरिएको छ।त्यसैगरी पुस्तकमा ०५२फाल्गुन १ गते रोल्पाको होलेरी,रुकुमको आठबिसकोट र सिन्धुलिको सिन्धुलिगढी चौकी माथी माओवादी छापामारहरुले एकै समयमा आक्रमण गरि बिना मानबिय क्षति चौकी नियन्त्रण तथा हा.ह.गो.ग.कब्जामा लिइ त्यस लगत्तै देशभरी रहेका सरकारी का.हरु जस्तै नेपाली सेना,नेपाल प्रहरी,सशस्त्र प्रहरी,जिल्ला प्रशासन,बैंक तथा बित्तिय संघसंस्थाहरु कुनकुन ठाउँमा के कति,कसरी,कुन अवस्था र मितिमा आक्रमणको निशानामा परे?त्यस ठाँउबाट के कति पैमानामा नगद जिन्सी,हातहतियार नियन्त्रण तथा कब्जामा लिइयो?दोहोरो भिडन्तमा के कति संख्यामा सुरक्षाकर्मी र बिद्रोही पक्षको मानबिय क्षति ब्यहोर्नुपर्यो?घाइते,अपाङ्ग तथा बेपत्ताको स्थिति देखापर्यो? हा.ह.बोकेको अबस्थामा र सशस्त्र मुडभेटमा परेको बाहेक निशस्त्र अबस्थामा रहेका निहत्था नागरिक तथा माओवादीलाई सहयोग गरेको र आस्था राखेको आरोपमा राज्यको तर्फबाट को कसलाई कुन ठाउँबाट कथित दोहोरो भिडन्तको नाममा हत्या गरियो?बेपत्ता बनाउने प्रयास गरियो?यसबारेमा पनि प्रकाश पार्ने कोशिस गरिएको छ।

त्यसैगरी पुस्तकमा ०६२ जेष्ठ २३गते चितवन जि.को तत्कालीन कल्याणपुर गाबिसको बांदरमुढे खोलामा माओवादीले थापेको विद्युतिय धरापमा यात्रुबाहक बस दुर्घटनामा परेको र त्यसक्रममा ३८जना सर्बसाधारण नागरिक र केही सैनिकहरुको पनि मृत्यु भएको७२जना घाइते भएको सन्दर्भमा पार्टीको तर्फबाट गम्भीर त्रुटि रहन गएको त्यस घटनाले गर्दा माओवादीको छबिमा कालो दाग लागेको,त्यस घटना प्रती आम जनसमुदाय र पीडित पक्ष संग माफी मागी राहत तथा क्षतिपूर्तिको बन्दोबस्ती गरि चराइरहेको घाउमा मल्हम पट्टी लगाउन प्रयत्न गरिएको प्रसङ्ग पनि उल्लेख गरिएको छ। त्यसैगरी पुस्तकमा सिंगो माओवादी पार्टी भित्र के कस्ता बैचारिक,सैधान्तिक ब्यक्तिगत टकरावका समस्या खडा भए?लगातार पार्टी बिभाजनको शृङ्खला देखापर्यो?पार्टी बिभाजन पछि एकले अर्कालाई कसरी निन्दा भर्त्सना,आलोचना र खुइल्याउने धन्धागिरी चलाइयो?०६८साउन ४ गते ललितपुरको धोबिघाटको भेला बिबादित भएको जसलाई धोबिघाट कु को नाममा चित्रित गरिएको प्रसङ्गबारे पनि चर्चा गरिएको छ।त्यसैगरी पुस्तकमा शान्ति सम्झौता पछि माओवादी पार्टीको आभा र आकार देखि प्रभावित भै त्यस पार्टीमा प्रवेश गर्नेहरूको संख्या ज्यास्ती भएको तर त्यहाँ एकाध बाहेक अधिकांश अवसर र स्वार्थद्वारा प्रेरित भएकोले आकारमा ठूलो देखिए पनि आवद्ध धेरै नेता तथा कार्यकर्तामा सैधान्तिक बैचारिक तथा दार्शनिक समझमा अस्पष्टता,बर्ग पक्षधरता अन्यौलता र ह्रासको राजनीतिले बोलवाला गरेको हकिकतमा कम्युनिस्ट शक्ति नभएर भत्केको घर र पार्टी जस्तो भएको ब्यहोराबारे पनि चर्चा गरिएको छ।

२०१५ सालमा सम्पन्न पहिलो चुनावमा भाग लिएको कम्युनिस्ट पार्टीले हालसम्म आम निर्वाचनलाई उपयोग गर्ने मामिलामा जनजिबिकाका सवालमा के कस्तो मुद्दा उठायो र जनमत बटुल्यो?तत्कालीन एमाले र माओवादी बिच पार्टी एकता गर्दा हिजो एक अर्कालाई हेर्ने दृष्टिकोण,रणनीति र कार्यनीतिका सवालबारे गाउँ तहका नेता कार्यकर्ता,शुभेच्छुकजनमा प्रयाप्त छलफल बिचार मन्थन नहुदा एक अर्कामा रहेको तुष,इगो र शंका अद्धापी रहेको भावनात्मक तथा बैचारिक एकता कायम गराउन नसकिएकोले त्यसले  समस्या उत्पन्न भएको जसले गर्दा बैचारिक अस्पष्टता दुबिधा,इगो र तुस,ब्यक्तित्व टकराव,गुट उपगुटले घर गरेको स्पष्ट देखिएको,एकले अर्काको अस्तित्व स्वीकार गरि सम्मान र आदर गर्नुको साटो ईष्र्या,जलन र खुइल्याउने धन्दागिरी ज्यास्ती देखापर्नु शुभ संकेत नभएको,क्रमशःत्यहाँ भित्र दिनानुदिन सिधाान्त,बिचार आदर्श र मूल्य विघटनले ठाउँ ओगटदै जानू कम्युनिस्ट आन्दोलनको भबिस्य र स्वास्थ्यको लागि चिन्ताको बिषय रहेको कुरा पनि लेखकले औल्याएका छन्।

त्यसैगरी पुस्तकमा नेता बन्न सजिलो रहेको तर आफूलाई दिइएको जिम्मेवारी बहन गर्न समाजको मनोबिज्ञान बुझ्दै अगाडि बढन र नेतृत्व सम्हाल्न कठिन र चुनौती रहेको भन्दै त्यसको लागि नेता तथा कार्यकर्ता खुदै अध्ययनशिल र सिर्जनशिल बन्दै आफ्ना वरपर रहेका दिनानुदिन घट्ने घटना प्रक्रिया,सामाजिक सरोकारका मुद्दामा खोजखबर निगरानी र अध्याबधिक हुनुपर्ने हावा उपरी र सतही होईन तथ्यको जग आधारमा सत्य पहिल्याउन र खुट्ट्याउन लागि पर्ने तदारुकताको खांचोरहेको  घच्घच्याइ र संदेश ब्यहोरा पनि समाबेश गरिएको छ।त्यसैगरी पुस्तकमा नेतामा हुनुपर्ने गुणहरु र अभिभारा,संगठनात्मक नेतृत्व,कार्यकर्ताको छनौट र ध्यानदिनुपर्ने बिषय,नेतृत्व कला र कौशलता कार्यशैली,संगठनात्मक रिपोर्ट,कम्युनिस्ट कार्यकर्ता बन्न चाहिने आधारभूत ज्ञान,सिधाान्त र विशेषताको महत्वबारे पनि प्रकाश पारिएको छ।त्यसैगरी पुस्तकमा राष्ट्र र राज्यको परिभाषा दिदै राष्ट्र कसरी बन्यो?नेपालमा रहेका जातहरु,मातृभाषा जनसंख्या भाषा भाषिको स्थिति र धर्मको स्थिति के कस्तो रहेको छ?नेपालको सिमाना कत्रो थियो?कत्रो भयो?जङ्गेको खम्बा,नेपाल भारत सिमा विवाद के कस्तो रहेको छ?सिमा सुरक्षा,भारतको योजना,सुगौली सन्धी,सन १९५०को सन्धिबाट नेपाललाई पुगेको क्षति,नेपाल चीन सिमा विवाद,सगरमाथाको बिबाद सम्बन्धमा पनि चर्चा एबम बिमर्श गरिएको छ।त्यसैगरी पुस्तकमा भारतिय प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरु सिद्धान्तneharu doctrine के हो?हिमालय पर्बत शृङ्खलामा रहेको स्वतन्त्र देश सिक्किम र दक्षिण प्रशान्त महासागरिय देश फिजिको स्वतन्त्र अस्तित्व कसरी मेटियो?ती दुबै देश कसरी भारतमा गाभिए?स्वतन्त्र देश भनिए पनि भुटान कसरी र कुन शर्तमा भारतको अधिनस्थ र नियन्त्रणमा रहेको छ?आप्रवासी बहुमतमा पुगि आफ्ना नागरिकहरु अल्पमतमा परि शरणार्थी बन्न पुगेको फिजिको घटनाबाट हामी नेपालीले के सिक्ने?छिमेकी देश भारतले नेपाल माथी लगाइरहेको गिद्दे दृष्टि सिमा नाकाहरुमा हेला होचो र हस्तक्षेपकारी भूमिका अन्तर्गत हालै दार्चुला लिपुलेक लिम्पियाधुरामा नेपालको अनुमति बिना नेपालको भूमि अतिक्रमण गर्दै चिनको तिब्बत सम्म जाने बाटो बनाएको हर्कत र हमेशा नेपाललाई भाइ कान्छोको रुपमा लिइ हेपाहा,थिचाहा र मिचाहा ब्यबहर प्रसङ्गबारे पनि चर्चा गरिएको छ।त्यसैगरी पुस्तकमा मल्लकालिन बाइसे राज्यहरु,चौबिसे राज्यहरु,किरात राज्यहरु र शाहकालिन अबस्थाबारे पनि चर्चा गरिएको छ।

त्यसैगरि पुस्तकमा सत्तामा पुग्न र शक्ति हत्याउनको लागि कसरी दरबार भित्र आफ्नै सहोदर दाजुभाइ नातेदारहरुको सामुहिक हत्या र चिहान बनाउने सम्मका घातप्रतिघात,षड्यन्त्रका घटना रचित गरिए?समाज रुपान्तरण तथा जागरणकारी परिवर्तनका लागि आफ्नो ब्यक्तिगत स्वार्थ त्यागी आन्दोलन र बिद्रोहको झण्डा उठाउदा लखनथापा,दशरथ चन्द,धर्मभक्त माथेमा,गंगालाल श्रेष्ठ,शुक्रराज शास्त्री,कृष्णलाल अधिकारि जस्ता देशभक्त क्रान्तिकारी सचेत युवाहरूले के कसरी कुन अबस्थामा प्राणको आहुती दिनु पर्यो?त्यसक्रममा आजिबन काराबास,जेल सजाय,घाइते अपाङ्ग र बेपत्ता समेत हुनुपरेको घटना विवरण बारे पनि पुस्तकमा चर्चा गरिएको छ।

त्यसैगरी पुस्तकमा राजनीतिक अर्थशास्त्रको अध्ययन गर्ने बिकास गर्ने त्यसलाई पर्गेल्ने र समुचित व्याख्या गर्दै दुनियाँलाई झंकृत गरि ब्युंझाउने मामिलामा कार्ल मार्क्स र एङ्गेल्सले खेलेको भूमिका,अर्थशास्त्रका पिता नामले अर्थ्याइने एडम स्मिथ,डिबिड रिकार्डो,थमस रबर्ट,माल्थस लगाएतले अर्थशास्त्रको अध्ययन अनुसन्धान र व्याख्या गर्नेक्रममा पुर्याएको योगदानबारे पनि चर्चा गरिएको छ।त्यसैगरी पुस्तकमा उत्पादक शक्ति,उत्पादन सम्बन्ध,बितरण प्रणाली,आर्थिक संरचना,सामाजिक सत्ता,चेतना जीवन पद्धति,पुजिपती र मजदुर बर्गको स्वार्थ सम्बन्ध अंतर्विरोध,श्रम र पुजि बिच अंतर्विरोध,पुजीवादी प्रतिस्पर्धाको नियम,शोषणको रुपरेखा,पुजीवादको अन्त्य र समाजबादको अनिवार्य जन्म,नाफा र ज्यालाको अंतर,अतिरिक्त मूल्यको सिधाान्तका आयामबारे पनि चर्चा गरिएको छ।त्यसैगरी पुस्तकमा एउटा मजदुरले पुजिपती कहाँ कुनै उद्योगमा निश्चित समय भित्र काम गरेवापत जुन ज्याला पाउंछ तर उद्योग मालिकले श्रम नगरिकन र पसिना खर्च नगरिकनै मजदुरकै श्रम पसिनाबाट सिर्जित अतिरिक्त आम्दानी लाभ हांसिल गर्दछ मार्क्सले यसै जमिनि यथार्थलाई ख्याल राखी अतिरिक्त मूल्यको सिधाान्तको प्रतिबादन गरे तर आज हिजोको त्यो स्थिति फेरिदै छ आजको पुजीबादले आफूलाई टिकाउनको लागि मात्रात्मकनै भए पनि श्रमिक मैत्री उत्पादन प्रणाली लागू गरेको,आबश्यक श्रमको मूल्य संगै बोनस बिमा लगाएतका कार्यक्रम मार्फत श्रमिकहरुलाइ सुबिधा थप्ने कामले अतिरिक्त मूल्यबारेको पुरानो धारणाले कति मार्ग प्रशस्त गर्छ?त्यसैगरी अर्थतन्त्रको अंग ilo संस्थाले संसारभरिका श्रमिक संगठन माथी आर्थिक लगानी गर्ने र बर्गिय चरीत्रबाट च्युत गर्ने प्रक्रिया तिब्र बनाइरहदा अतिरिक्त मूल्यको बिश्लेषणले कसलाई आकर्षण र सम्बोधन गर्ने हो?एउटा ब्यक्तिले आफै श्रम गरेर वा कोठामा बसेर एकैदिनमा प्रबिधिको उच्चतम प्रयोग खेलेर लाखौ करोडौं कमाउंछ र धनी बन्छ अतिरिक्त श्रमबाट अतिरिक्त मूल्य पैदा गर्छ र श्रमिकले त्यस मूल्यलाई उपभोग वा जम्मा गर्छ यसबेला मार्क्सले औल्याएझै अतिरिक्त श्रम र मूल्य खोज्न कहाँ जाने?यसरी अतिरिक्त श्रम र मूल्यको सिधाान्तले सहि जवाफ दिन र प्रश्नको मुहतोड सामना गर्नमा यसकारण अप्ठ्यारो परिरहेको छ भन्दै लेखकले यस बारेमा बस्तुनिष्ठ समिक्षा,बहस पैरबिको आमन्त्रण गरेका छन्।

त्यसैगरी पुस्तकमा दर्शनशास्त्र शिर्षक अन्तर्गत प्रकृति र समाजको जन्म कसरी भयो?पृथ्वीमा जिबहरुको उत्पत्ति कसरी भयो?यो आफै जन्मिएको हो वा कुनै अलौकिक शक्तिले जन्माएको हो?के मानिसले समाज र प्रकृतिलाई जन्माउन सक्छ?आदि अनेकौ प्रश्नको उत्तर र जिज्ञासाको उपजनै दर्शन भएको चर्चा गर्दै ग्रीक दर्शन,दक्षिण एशियाली दर्शन,युरोपेली दर्शनमा विभिन्न दार्शनिकहरुले पुर्याएको योगदान,अबधारणा र भूमिकाबारे चर्चा गरिएको छ।

त्यसैगरी पुस्तकमा दास मालिकको युगको उदय संगै जीवन र जगतलाई हेर्ने बुझ्ने विश्लेषण तथा संशेलषण गर्ने मामिलामा भौतिककबाद र आदर्शवाद गरि दुइ दर्शनको बिकास भएकोबारे चर्चा एबम बिमर्श गरिएको छ।त्यसैगरी पुस्तकमा द्वन्द्वबादका प्रबर्तक हेगेल र भौतिकबादका पर्बर्तक फायरबाखको दर्शनको सिधाान्तको जग आधारलाई टेकेरनै कार्ल मार्क्स र एङ्गेल्सले ऐतिहासिक द्वन्द्वात्मक भौतिकबादी दर्शनलाइ विकसित र समृद्ध बनाएकोबारे चर्चा गर्दै दर्शनशास्त्र, राजनीतिक अर्थशास्त्र र बैज्ञानिक समाजबादका आयाम र पहलुबारे पनि प्रकाश पारिएको छ।त्यसैगरी पुस्तकमा शैक्षिक सुधार,विद्यार्थीहरुको पठनपाठन सम्बन्धिका मुद्दा उठान देखि देशमा विकसित हरेक समाज परिवर्तन र राजनीतिक परिवर्तनका उथलपुथलकारी आन्दोलनमा बिद्यार्थीहरुले खेलेको भूमिका उदाहरणीय र प्रशंसनीय रहेकोमा पछिल्लो समयमा शैक्षिक आन्दोलन र समग्र बिद्यार्थी आन्दोलनका मुद्दा उपर केन्द्रित हुनुको साटो बिद्यार्थी नेताहरु शैक्षिक माफिया र ब्यापारीहरु संग आर्थिक लेनदेन,कमिसन,चंदा र भ्रष्टाचारमा लिप्त भै त्यसमानै भबिस्य देख्ने तहमा झर्नु अन्याय शोषण उत्पीडन,असत्य,रुढी यथास्थिति र समाज बाधक सोच र प्रवृत्ति संग जुझेर लड्नुको साटो लुते,दब्बु र आत्मसमर्पण सम्म गिर्नु,गलत कामका मतियार बन्ने संस्कारले गर्दा समग्र बिद्यार्थी आन्दोलनको भूमिकामा प्रश्न उठ्नु खेद र लज्जाको बिषय रहेको भन्दै लेखकले आपत्ति प्रकट गरेका छन्।त्यसैगरी पुस्तकमा विभिन्न बिद्यार्थी संघ,संगठनमा देखापरेका बिचार समूह एकता संघर्ष फुट र बिभाजन,बैचारिक अन्यौलता,अस्पष्टता र शिथिलताका कडिहरुबारे पनि चर्चा गरिएको छ।

     अन्त्यमा र जम्मामा लेखकले पुस्तक लेखन प्रती जागरभाव देखाउनु र चिन्ता प्रकट गर्नुको मुख्य उद्देश्यनै यो रहेको छ कि वामपन्थी कम्युनिस्ट आन्दोलनमा कृयाशिल नेता कार्यकर्ता तथा शुभेच्छुकहरुले जसरी हिजो आधारभूत बर्गका हितको खातिर आफूलाई समर्पित गर्थे,जनताको घर झुपडीमा गै आत्मियता आटोपिठो ढिडो मकै भट्ट सिन्की अथार्त घरमा जे छ त्यही खाइ सरल,इमान जमानको जिन्दगी जिउन आनन्दी मान्थे,आफू भन्दा ठूलालाई चाकडि होइन आदर र सानालाइ हेलाहोचो होइन माया हौसला दिन्थे तं तपाईं तिमी हजुर शब्द प्रयोग हुन्थ्यो र आत्मीयता साटिन्थ्यो तर आज खाइबक्सियोस,ज्युनार,भुजा जस्ता सम्भ्रान्त बर्गले बोल्ने भाषा प्रयोगमा गर्व ठान्ने महँगो होटेल resturentलजहरुको खान्की भडकिलो र खर्चिलो जीवन शैली,नैतिकहिन र चारित्रीक अशुद्धतामा बढता घुलमिल र बसउठ,सांस्कृतिक चेतमा गिर्दो अबस्था,भ्रष्ट आचरणमा लिप्त मनोवृत्ति,अध्ययन पठन चिन्तन र अनुसन्धानमा झिन्झट र पाटे अल्छि,हाइहुइ फाइफुइ लटरपटर चनामटरमा बढ्ता केन्द्रित बस्तुनिष्ठ तथ्यको जग आधारमा सत्यको अन्वेषण भन्दा हावा उपरी बोक्रे र छिपछिपे ज्ञानबाटनै संसार बुझ्न चाहाने झल्लु हर्कतमा लिप्त, हार्दिकता सामुहिकता भन्दा ब्यक्ती केन्द्रित सोचमा हावी,दिनानुदिन आदर्श,निष्ठा बिचार सिद्धान्तमा गिरावट र मूल्य विघटनले ठाउँ ओगट्नु लोकतान्त्रिक कम्युनिस्ट आन्दोलनको भबिस्यको लागि हानिकारक र क्षयको बाटो हो भन्दै लेखकले त्यसबारेमा गम्भीर चिन्ता प्रकट गरेका छन्।

हिजोको आदर्शलाई नभुल्न त्यो बाटो पछ्याउन नेता कार्यकर्ता र शुभेच्छुक सबैले इमान जमानको साथमा बैचारिक रुपमा स्पष्ट दृष्टिकोणले ओतप्रोत हुनु आजको अपरिहार्य आबश्यक्ता रहेको भन्दै त्यस दिशातर्फ जान सबैलाई ध्यानाकर्षण गर्न,चनाखो बन्न उत्प्रेरित गरेका छन् घच्घच्याएका छन् ।त्यही निचोड,उद्देश्य र सारनै यो पुस्तकको मर्म हो पुंजि हो।