तुलसीपुर। अध्यात्मका माध्यमबाट सामाजिक पुनर्जागरणको महाअभियान थाल्ने वाचनशिरोमणि पण्डित नारायणप्रसाद पोखरेलको २१औँ स्मृति दिवस आज देश तथा विदेशमा रहेका भक्तजनहरूले श्रद्धापूर्वक मनाउँदै छन् । वि.सं. २०६२ साल वैशाख २३ गते रुपन्देहीमा रहस्यमय ढंगले हत्या गरिएका पोखरेलको योगदान र अधुरो न्यायको विषय २१ वर्ष बितिसक्दा पनि उत्तिकै चर्चाको केन्द्रमा छ ।
अझै सुल्झिएन हत्याको रहस्य
दुई दशकभन्दा लामो समय बितिसक्दा पनि यो हत्याकाण्डको वास्तविक कारण र संलग्नहरूको पहिचान अझै न्यायको कठघरामा आउन सकेको छैन । स्मृति दिवसको अवसरमा नारायण पोखरेल प्रतिष्ठान र परिवारले राज्यसँग हत्याकाण्डको सही तथ्य र ‘पटाक्षेप’ शीघ्र गर्न जोडदार माग गरेका छन् ।
सञ्चार जगतलाई समेत यो विषयलाई निरन्तर उजागर गरिदिन अनुरोध गर्दै परिवारले भनेको छ, ‘हाम्रा पिताजीको पाञ्चभौतिक शरीरको अवसान किन गरियो? यसको वास्तविकता परिवार, संस्था र सबै शुभेच्छुकले जान्न पाउनुपर्छ ।’ तत्कालीन समयमा राजनीतिक आवरणमा हत्याको दाबी गरिए तापनि माओवादी पार्टीले आधिकारिक जिम्मेवारी नलिएको र गृहयुद्धको फाइदा उठाउँदै कुनै आपराधिक समूहले यो घटना घटाएको हुन सक्ने आशंका अझै जिवितै छ ।
‘हातमा काम, मुखमा राम’ को कालजयी दर्शन
वाचनशिरोमणि पोखरेल केवल एक कथावाचक मात्र थिएनन्, उनी आध्यात्मिक चेतनालाई सामाजिक विकाससँग जोड्ने एक दूरद्रष्टा अभियन्ता थिए । उनले वि.सं. २०३८ सालमै अघि सारेको ‘हातमा काम, मुखमा राम’ को दर्शन आजको आधुनिक युगमा झन् सान्दर्भिक बनेको छ । भौतिक उन्नति (आविष्कार) र आध्यात्मिक शान्ति (संस्कार) को समायोजन नै समाजका लागि सही मार्ग भएको उनको विचार थियो ।
उनले सप्ताह र पुराण वाचनको माध्यमबाट देशका कुना–काप्चामा विद्यालय, क्याम्पस, अस्पताल र मन्दिर निर्माणका लागि करोडौँ रुपैयाँ संकलन गराएका थिए । उनले प्रतिपादन गरेको ‘कथाबाटै समाजसेवा’ गर्ने शैली आज पनि धेरैका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको छ । हालका चर्चित वाचन प्रविन पण्डित दीनबन्धु पोखरेल उनकै छोरा हुन्, जसले आफ्ना पिताको सोही विरासतलाई अगाडि बढाइरहेका छन् ।
विरासतलाई जीवन्त राख्ने प्रयास
पोखरेलको कीर्तिलाई जीवन्त राख्न काठमाडौँको नागार्जुनस्थित रामकोटमा ’बद्रिनारायण धाम’ सहितको ‘नारायण आध्यात्मिक केन्द्र’ निर्माण गरिएको छ । प्रतिष्ठानले यहाँबाट विभिन्न सामाजिक तथा आध्यात्मिक कार्यहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ । राज्यले वाचनशिरोमणि जस्ता युग पुरुषको योगदानलाई कदर गर्दै उनको विचार र व्यक्तित्वलाई कालजयी बनाउन विशेष पहल गर्नुपर्ने माग प्रतिष्ठानको छ ।
निष्कर्ष
नेपालको सामाजिक–आध्यात्मिक इतिहासमा नारायणप्रसाद पोखरेल यस्ता व्यक्तित्व थिए, जसले धर्मलाई कर्मसँग जोड्ने साहस गरे । उनले संकलन गरेको दानबाट निर्माण भएका सयौँ भौतिक संरचनाहरू आज पनि सञ्चालनमा छन्, जसले उनको समाजसेवाको प्रमाण दिइरहेका छन् । तथापि, एक निशस्त्र साधुको हत्याको सत्यतथ्य बाहिर नआउनुले नेपाली न्याय प्रणालीको प्रभावकारितामाथि सधैँ प्रश्न उठाइरहनेछ । आजको दिनमा पोखरेलका अनुयायीहरू उनीप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै उनले देखाएको सामाजिक सेवाको मार्गलाई पछ्याउने प्रण गरिरहेका छन् ।

बकपत्र डटकम-नेपालकाे सुशासन, सामाजिक न्याय र समृद्धिकाे क्षैत्रमा काम गर्ने डिजिटल पत्रिका हाे।